Sinds 2016 is mijn tussenwoning uit 1958 in Nijmegen gasloos en energiezuinig. Dat was een hele renovatie in 2015, met uitloop in 2016 voor de afwerking. Daarna heb ik zelf nog kleine maatregelen genomen, waarvan ik ze achteraf gezien wel eerder had willen nemen. Zo klein, vaak goedkoop en met effect. Ik zette ze bij elkaar op Doe-het-zelf, ook een duurzaam huishouden/leefstijl helpt energieverbruik te verminderen. In korte video’s legt Eddy van Haren belangrijke elementen uit (buitenisolatie met houtwol vs EPS; WTW; ventilatie badkamer etc.)
De website is als een logboek gemaakt. Niet alles is even interessant.
Of zoek gericht met de zoekbalk rechts of hier. Bijvoorbeeld met één van deze termen: houtwol, houtvezel, detector, infrarood, infraroodmeter, wtw, plc, tocht, kruipruimte, schoorsteen, EPS, XPS, PIR. De zoekfunctie werkt net als bij Google. Je kan ook meer termen gebruiken.
De aanleiding: mijn eerste inspiratie komt van Clarence Rose die me vertelde over passiefhuis-technologie. Zij was initiator voor de netwerkvereniging DNA in de bouw in 2013. In september 2014 organiseerde DNA in de Bouw een scrumavond: vier deskundigen en ik keken samen naar mijn huis en mijn wensen en kwamen in een uurtje tot praktische oplossingen. Een van hen was Eddy van Haren (Energie Prestatie Loket (gesloten)), hij bood aan de plannen te realiseren.
Samen met architect/bouwkundig tekenaar ir. Gerrit Groot Roessink en aannemer Johan Soppe vormde hij het team Vaklieden50plus.
Gerrit Groot Roessink was in opleiding tot passiefhuis bouwkundige bij DNA in de bouw. Hij was daarom voor dit project actief in de uitvoering om ontwerp en uitvoering -volgens de passiefhuis werkmethodiek- perfect te laten verlopen.
Eddy van Haren was ervaren in de bouwfysica en leerde net als Gerrit de theorie uit te werken in de praktijk. In de passiefhuis bouwwijze moeten ontwerp en praktijk volledig op elkaar afgestemd worden om condensatie in de constructie te voorkomen. Daarom zie je op de foto’s alle drie, maar vooral Gerrit en Johan, praktisch aan het werk en is er veel tijd voor onderling overleg, vooral met Eddy.
Ik stond er vaak met mijn neus bovenop, maakte veel foto’s, stelde vragen en raakte onder de indruk van de complexiteit. Deze site laat zien welke stappen er zijn gezet en waarom. Handig voor wie ook overweegt zijn bestaande huis energiezuinig te maken.
Mijn huis en energieverbruik in sept. 2014
Tussenwoning uit 1958 met kelder, begane grond en verdieping
Orientatie (voordeur): zuid
Type dak: plat
woonoppervlakte: 102 m², perceel opp: 162 m², waarvan woonkamer: 29 m² (langwerpig, doorzon)
Inhoud: 360 m3
Stroom: Verbruik 2013: circa 600 kWh, levering 2013: 1600 kWh
Geschat verbruik gas: 698 m³ per jaar:
Ik betaal 56 euro per maand, dat betreft alleen gas en vastrecht
Mijn wensen/vragen in sept. 2014: meer comfort en gezondere binnenlucht
Tijdens de scrumavond van DNA in de bouw ging het over mijn wensen, en liet ik ook zien wat ik zelf al had gedaan en door anderen had laten doen.
Wensen
Meer comfort:
Met de thermostaat op 19 graden is het toch vaak kil in de woonkamer; ik durf niet goed te ventileren en woon/werk vooral in de woonkamer. Wat kan ik nog meer doen tbv comfort? Dikke en of dubbele gordijnen?
Meer vloerisolatie? ik heb me laten vertellen dat Tonzon echt super deskundig moet worden vastgemaakt, omdat de luchtkussenisolatie anders heel gauw teniet gedaan wordt.
Ander type verwarming? Houtkachel? Er zit nog steeds een open haard in, die ik nu niet gebruik. Of vloer- of wandverwarming?
Andere ketel? Nu Vaillant 2147 VHR-NL-24-18C uit 2004.
De tocht oplossen? Koudere vochtiger lucht blijft beneden, warme lucht stijgt op. Dat zorgt ook voor minder comfort.
Leef ik nog wel in gezonde lucht?
De kunststofkozijnen met 3 laagsglas hebben geen ventilatieroosters.
Als er meer mensen in de woonkamer zijn, geeft de CO2 meter al vrij snel aan dat er waardes bereikt zijn boven de 1000 deeltjes. Ik zet dan een raam open en met een half uur is dat opgelost.
Als ik geen raam open zet, bijvoorbeeld ’s avonds laat, dan zijn de waardes ‘s ochtends weer goed. Betekent dit dat er toch frisse lucht binnenkomt? Of dat de planten het oplossen?
Eigen maatregelen 2007-2013
Juli 2009: enkel glas woonkamer zuidkant vervangen door dubbel glas HR++, door Rutolux;
tevens rolluiken voor de ramen beneden en boven.
sept. 2009: 10 Bisol zonnepanelen, polykristallijn, 2.21 KWp opbrengst; ca 1764 kWh per jaar. Geadviseerd en geinstalleerd door Beusch
Feb. 2010: kruipruimte onder de woonkamer zelf geïsoleerd met Tonzon kussens, bevestigd aan houten balken onder de vloer. Bodemfolie.
Maart 2011: kunststof kozijnen en driedubbel laags glas behalve woonkamer zuidkant: Pladeko (InterNorm); ook een goed geïsoleerde voordeur zonder brievenbus
Hierdoor had ik al een laag energieverbruik van circa 60 euro per maand, dit betrof vooral gaskosten (vooral vastrechtkosten). Wat betreft elektriciteit was ik, door de zonnepanelen, een leverancier.
Men adviseerde isolatie-maatregelen te nemen; Energie Prestatie Loket kreeg de regie, 2015-2016
Dit is gerealiseerd:
14 cm buitenisolatie op de muren met houtwolplaten, afwerking met stuc
14 cm buitenisolatie in de bodem: XPS isolatieplaten tegen de muur aan, de gleuf van 60 cm breed en 60 cm diep is aan de tuinkant gevuld met kleikorrels
dakisolatie met pir platen: 24 cm afschot naar 16 cm; Rc 6
kruipruimte onder de woonkamer vloer extra geisoleerd met 25 cm dikke laag eps korrels
onderkant trap naar verdieping: isolatie met eps korrels onder doek
plafond kelder: geisoleerd met 6 cm dikke pir platen
voordeur naar voren verplaatst; heel veel afwerking, en maatregelen om kozijnen goed te laten aansluiten op muren
6 cm binnenisolatie op de muren met houtwolplaten, afgewerkt met leemstuc
installatie van WTW in de woonkamer, electrische boiler in de kelder (gaat vooral verwarmd worden als de zonnepanelen energie leveren); ventilatiekast badkamer; installeren 5 infrarood panelen met bewegingsdetectoren; verwijderen cv ketel en radiatoren
Minder warmteverlies: het huis voldoet nu aan de nieuwe eisen voor een energiezuinig huis (U en Rc=waardes)
U-waardes (glas incl kozijn) en Rc-waardes (isolatie) (meer info)
De R-waarde geeft aan hoe (warmte)isolerend een bepaald materiaal van een bepaalde dikte is. Er wordt gemeten hoeveel warmte er door een materiaal heen kan gaan op een bepaald oppervlak en binnen een bepaalde tijd. Hoe hoger hoe beter.
Anno 2017 zijn de eisen:
Daken: Rc-waarde 6,0 m²K/W (was 3,5)
Gevels: Rc-waarde 4,5 m²K/W (was 3,5)
Vloeren: Rc-waarde 3,5m²K/W (gelijk)
De U waarde is een maat voor de hoeveelheid warmte die door het glas verloren gaat. Hoe lager hoe beter. Vb.: HR++: minder dan 1,2 W/m²K; enkel glas: 5,7 W/m²K
Woonkamer:
noord-gevel: glas en kozijn: u-waarde: 0,8
(zuidgevel: beglazing HR++ u waarde 1,1 ; kozijn u-waarde onbekend; dit kozijn en beglazing zijn niet aangepast; was net paar jaar eerder gebeurd: van enkel glas naar HR++)
Vloer: Tonzon folie + 25 cm grijze eps korrels op de folie/zandbodem. Totaal minimaal Rc: 5,25 .
Kelder plafond ( vloer keuken en overloop) 6 cm PUR plaat met aan beide zijde een aluminium cachet Rc: 3,5
Betere ventilatie
Woonkamer:WTW Comfort70 (decentrale warmte terug winning ventilator). In de zomer fungeert de oude open haard nog als extra natuurlijke ventilatiebron. In de winter maak ik die opening dicht met plastic zakken gevuld met kranten.
Keuken, overloop, beide zuid slaapkamers en de ouderslaapkamer krijgen frisse lucht door mechanische ventilatie vanuit de badkamerventilator. Deuren zijn aan de onderkant afgezaagd, zodat de lucht zich makkelijk kan verplaatsen. Er bevindt zich een vochtsensor in de badkamer.
De ouderslaapkamer: heeft een ventilatierooster in de buitenmuur en een ventilatieopening in de binnenmuur naar de badkamer. Een CO2-sensor is gekoppeld aan de badkamerventilator.
Meer comfort door ander type verwarming: in plaats van lucht verwarming door radiatoren nu stralingswarmte (infraroodpanelen); warmte wordt beter vastgehouden. Op 9 oktober is het zonder (infrarood)verwarming nog steeds boven de 19 graden.
Een lagere energierekening
Per 1 november 2016 is mijn gas afgesloten. Hieronder de verbruiks/leveringsgegevens:
2018: van 21-12-2017 tot en met 21-12-2018):
Echte verbruik: 2086 kWh
Geleverd door zonnepanelen: 1750 kWh; 84% van de energie werd door de zonnepanelen geleverd (1750/2086) Bij te betalen: 336 kWh (= echte verbruik minus levering door zonnepanelen)
2017: van 28-12-2016 tot 21-12-2017
Echte verbruik: 2501 kWh
Geleverd door zonnepanelen: 1494 kWh; 60% van de energie werd door de zonnepanelen geleverd (1494/2501); Bij te betalen: 1007 kWh (= echte verbruik minus levering door zonnepanelen)
2016: echte verbruik: 2995 kWh
Geleverd door zonnepanelen: 1600 kWh; 53% van de energie werd door de zonnepanelen geleverd (1600/2995);
Bij te betalen: 1395 kWh
2015 (feb 2015 – jan. 2016: 334 dagen): GreenChoice
Stroomverbruik: 598 kWh. Omgerekend: 635 kWh per jaar
Gasverbruik: 337 m³ in 334 dagen. Omgerekend: 358 m³ per jaar Levering zonnepanelen onduidelijk.
plisségordijnen met aluminium coating beneden en in badkamer in oktober 2017 (Duette, Vissers meubelen)
Eddy van Haren gaf in 2017 de tip om de schoorsteen als koeler te gebruiken bij zomerse hitte. Lees meer
electrisch verwarmingsmatje, september 2017, 20Watt. Slechts in de winter gebruikt toen het erg koud werd. Het hielp zeker.
Maar in de winter van 2018 amper meer gebruikt, vanwege:
tochtstrips en deurdrangers geplaatst bij de kelder en keukendeur, alsook de slaapkamerdeuren. Door die deuren komt nu veel minder kou naar binnen.
ik kocht in 2018 een lampje voor buiten op zonne-energie, met bewegingsmelder. Hierdoor kon ik makkelijker ‘s avonds het sleutelgat zien van de voordeur. Vanwege de isolatie als een “theemuts” mogen er geen gaten in de muren. Dit was een fijne oplossing. Het lampje ging stuk, maar is eenvoudig te vervangen. Lees meer
ik kocht in januari 2019 een 6e infraroodpaneel, deze hangt aan een wand in de kleine slaapkamer. Lees meer
voor meer comfort in de ochtend plaatste installateur Te Velde in november 2021 een basisthermostaat in de woonkamer. Lees meer
de omvormer van de zonnepanelen is in november 2021 vervangen. Lees meer
Ik pakte ook mijn voor- en achtertuin aan en vergroende hem. Dit helpt ook mee aan een prettiger klimaat.
Eddy van Haren voerde de gegevens van mijn woning in in de “No regret rekentool“. Hiermee kan je kijken hoeveel energie een woning per m² nodig heeft.
Handig om te weten, want vanaf 1 januari 2021 moeten alle nieuwe gebouwen in Nederland bijna energieneutrale gebouwen (BENG) zijn. Lees meer over de BENG-indicatoren
Voor (nieuwbouw)woningen gelden dan deze 3 eisen:
De maximale energiebehoefte in kWh per m² gebruiksoppervlak per jaar: 25 kWh
Het maximale primair fossiel energiegebruik, eveneens in kWh per m² gebruiksoppervlak per jaar: 25 kWh
Het minimale aandeel hernieuwbare energie in procenten: 50
Voor mijn woning geldt: de maximale energiebehoefte van de woning is 8,1 kWh/m²/jaar. Dat ligt ver beneden de maximale grens van 25 (BENG) en van 15 (passief).
Verder wordt circa 68 procent van de benodigde energie geleverd door de zonnepanelen (1-11-2016 tot 1-11-2017: opgewekt 2076 kWh, verbruikt 3059 kWh) ; de rest van groene energie geleverd door Qurrent. Het huis is dus zowel passief als BENG. zie de berekeningen met de no-regret rekentool
oud (voorkant)
nieuw (voorkant)
Infrarood opnames voorkant?
Rood op bovenste plaatje en geel op onderste plaatje betekent: warmte lekt weg naar buiten. Op het eerste plaatje lekt er vooral warmte weg door de niet geïsoleerde betonplaat tussen begane grond en verdieping; ook bij de dakrand en bij de voordeur.
Op de tweede afbeelding hebben de ramen relatief de grootste warmtelekkage. Bij de pijlen zijn nog kleine vlammetjes geel te zien. Die zijn later verholpen met isolatiemaatregelen.
Over de kosten: deze bedroegen ca. €54.000 voor het isolatiewerk; ik was meer kwijt doordat ik veel meer heb laten doen (ca. €80.000). Lees meer
NB 1: het is nu een heel comfortabel huis, niet te warm en niet koud. Als het te warm is, helpen de rolluiken de warmte buiten te houden.
NB 2: ik blijk niet de enige te zijn die een huis waarin niet gestookt wordt, terwijl het binnen wel 19 graden is, als kil ervaart. Warme radiatoren verwarmen de lucht en verdrijven de kilte. Wie kou ervaart, zal eerder de thermostaat wat hoger zetten of een nog warmere trui aantrekken. Met infraroodpanelen in een goed geïsoleerd huis zonder tochtstromen voelt het ook 's winters bij 19 graden aangenaam. Ik doe dan nog wel een dik vest aan. Dat is wel nodig bij stilzitten en ook bij het lopen door het huis dat niet egaal verwarmd is. In de zomer daarentegen loop ik nog heel lang lekker op blote voeten omdat de muren de warmte van de zon zo goed vast houden.
NB 3: ik ben me een stuk bewuster geworden van temperatuur en energieverbruik en kijk wat ik zelf nog kan doen. Zoals dat ik goed gebruikmaak van de rolluiken/plisségordijnen/isolatiegordijn en warme danwel koele kleding aantrek.
Daarnaast zijn er allerlei kleine energiebesparingsmaatregelen, zoals:
Lange kooktijden echt kort maken door te koken in de snelkookpan en dan laten nagaren met dichte deksel, of in een ecostoof of pannenmand; water koken in waterkoker en heet water daarna direct in een thermoskan.
LED verlichting (een deel van de halogeenverlichting in de keuken heb ik al vervangen)
